22.11.2019

Increase font size Default font size Decrease font size

HEAD_NEWS:

WhereAbout: Homepage

A. TÜBA-TÜKSEK TÜRKİYE KÜLTÜR ENVANTERİ PROJESİ

E-mail Print

A. TÜBA-TÜKSEK TÜRKİYE KÜLTÜR ENVANTERİ PROJESİ

Kültür envanteri, bir bölgedeki kültürel varlıkların tümünün belgelenerek, kullanılabilir veritabanı olarak değerlendirilmesidir. Amaç, hiçbir seçicilik olmadan tüm kültür varlıklarının saptanmasıdır; ancak olanaklar ve teknik donatı yetersizliği sınırlayıcı neden olabilir.

AMAÇ

Planlama için veritabanı

Çağdaş yaşamın gereği olan yatırımların, tüm insanlığın binlerce yıllık birikimi olan kültürel mirası yok etmeden gerçekleşebilmesi, planlamaya esas olarak kullanılacak sağlıklı ve doğru bir kültür envanterinin varlığına bağlıdır.

Bilgilenme için veri tabanı

Bir ülkenin insanlığın ortak geçmişini simgeleyen kültür mirasına sahip olması, bazı sorumluluk ve yükümlülükleri de beraberinde getirmektedir. Bunların başında, kültürel mirasın özenle korunarak gelecek kuşaklara aktarılması ve içerdiği bilginin toplumun her kesiminin kullanımına sunulması gelmektedir. Bir kültür varlığı, çağdaş yaşamın daha ileri götürülmesi için başka seçenek yoksa ortadan kaldırılabilir; ancak bunların içerdiği bilgi hiçbir koşul altında feda edilemez. Bu nedenle kültürel mirasın temsil ettiği bilginin, mutlaka sistematik bir şekilde toplanması, değerlendirilmesi ve bilim dünyasının olduğu kadar toplumun da yararlanabileceği duruma getirilmesi gerekir.

TANIM

Kültür envanteri, belirli bir bölge içinde, hiçbir seçici ayıklama olmaksızın, her döneme, her kültüre ait, önemli ya da önemsiz ayırımı yapılmaksızın her türlü kalıntı, bilgi ya da “iz”in belgelenerek kullanılabilir bir bilgi veritabanına dönüştürülmesidir. Bunun sağlıklı olarak yapılabilmesi için, kültür envanteri işinde çalışacak ekibin bu konuda eğitilmiş olması zorunludur.

DURUM SAPTAMASI

Ülkemizde kültür envanteri çıkartılması konusunda bazı çabalar olmuşsa da bunlar disipline edilemediği ve kurumsallaşmadığı için istenen sonucu vermemiş, birbirinden bağımsız kurum ve kişilerin çabaları ile toplanan bilgi, kullanılabilir bir bütün oluşturmaktan uzak, dağınık durumda kalmıştır.

Kültür envanteri çalışmalarının Batı ülkelerinde oldukça uzun bir geçmişi vardır; bu bağlamda ilkeler saptanmış, gelişen teknoloji ile birlikte bu ülkelerin kültür envanterleri sürekli olarak güncelleştirilmiştir. Ancak, Türkiye'yi kültür envanteri çıkartılmasına öncülük eden ülkelerden ayıran önemli bazı farkların bulunduğu da göz önüne alınmalı ve bu nedenle Türkiye koşullarına uygun bir sistem geliştirilmelidir. Türkiye'yi, başarılı kültür envanteri modeli geliştirmiş olan ülkelerden ayıran özellikler, şu şekilde özetlenebilir:

a. Türkiye'de arkeolojik alanların kapladığı alan kadar, bunların yoğunluğu ve temsil ettiği kültürel çeşitlilik de çok fazladır.
b. Aynı şekilde, mimari miras da yaygın, çeşitli, fakat yapı tekniği ve malzemesi bakımından korunması çok sorunludur.
c. Etnografik açıdan çok büyük bir zenginliğe sahiptir.
d. Yerleşmelerin çoğu binlerce yılın birikimine sahip tarihi kentlerdir.

Buna karşılık, ne toplumda, ne de kamuda ve yerel yönetimlerde yeterince koruma bilinci yoktur. Kurumlar arası eşgüdüm olmadığı gibi, hiçbir kurum ya da kuruluşta, planlamaya esas olacak sistemli bilgi yoktur. Kentsel arkeoloji, arkeoloji teknisyenliği, arazi teşkilatı gibi kavramlar henüz sistemimiz içine girmemiştir.

Baraj, yol, boru hattı, hızlı kentleşme, mekanize tarım, sanayi, turizm, altyapı, hammadde ocakları gibi, çağdaş yaşamın gereği olan yatırımların çok hızlı olarak gelişmesi, turizm beklentileri ile yanlış restorasyon ve alan düzenlemeleri, ülkenin kültür mirasının hızlı bir şekilde tahribine yol açmıştır ve bu tahribatın temposu giderek artmaktadır.

İŞ PLANLAMASI VE ÖNCELİKLER

Kültür envanterinin hızla tamamlanması, ancak bu hızı sağlamak için de güvenilirlik ve standart olma özelliklerini kaybetmemesi gerekir. Aynı şekilde, toplanan bilginin, her türlü planlamada veritabanı oluşturacak niteliklere sahip olması, kolay erişilebilir bilgi durumunda olması ve en az bunlar kadar önemlisi, sürekli güncelleştirilmesi gerekir.

Belirli bir hızın sağlanması için, çalışma ve uygulamaların bürokratik engellere takılmadan, politik baskılar altında kalmadan işleyecek bir modele sahip olması zorunludur. Bu nedenle sorumluluk, denetim ve veri havuzu devlet kurumu içinde kalmak koşulu ile çeşitli kurumların katıldığı bir konsorsiyumu ya da bu işi üstlenmek isteyen sivil toplum örgütlerini bu amaçla görevlendirmek daha doğru olacaktır.

Kültür envanterinin hızla çıkartılması, bilginin düzenli olarak toplanarak yararlanılabilir bir duruma getirilmesi için, ulusal ve uluslararası düzeyde eşgüdüm sağlayacak, gerekli parasal kaynakları harekete geçirecek, gerekli ekip ve elemanların eğitim almasını sağlayacak ve bilgi bankasını oluşturacak bir merkez örgütü ile arazide uygulamayı sürdürecek bir örgüt şeması öngörülmüştür. Arazi örgütünün, kentsel arkeoloji, kentsel mimari, kırsal mimari, arkeolojik alanlar, etnografya gibi ayrı, ancak eşgüdüm içinde çalışacak birimlerden oluşması gerekmektedir.

İlk yıl, sistemin kurulması, gerekli veritabanı ve çalışma sistematiğinin belirlenmesi ile bilgi bankası için, gerek kaynak tarama, gerekse de kurumların elindeki bilgilere ulaşılarak bunların sistematik hale getirilmesi gibi işlevler, merkez örgütünün görevleri olarak tanımlanmıştır.

ZAMANLAMA

Türkiye gibi büyük, hem coğrafi ve kültürel çeşitliliği hem zenginliği fazla bir ülkede kültür envanteri çalışması uzun erimli bir çalışma olarak görülmelidir. Ayrıca, bu işe başlamak için çok geç kalındığı ve durumun ivediliği de göz önüne alınarak daha fazla zaman yitirilmemesi gerekir. Ancak, yanlış bir kurgu ile, yetkili eleman ve yeterli donatım hazırlanmadan yoğun bir çalışma başlatılması da sakıncalıdır. Bu nedenle, ilk yıl modelin sınanması ve sorunların belirlenmesi için sınırlı bir arazi ön çalışması yapılmasına ve bu deneyimin sonuçlarına göre yönlendirilecek ekipler ile gelecek yıl birçok alanda çalışmanın başlatılmasına karar verilmiştir. İkinci yıldan itibaren kültür envanteri için çalışacak ekiplerin bu işi yıl boyu yapmaları, ancak üniversite ve diğer kurumlardan belirli süreler için katılabileceklere de olanak sağlanması kabul edilmiştir.

PARASAL KAYNAKLAR

Kültür envanteri ulusal bir politika olarak görülmelidir. Ülkenin sağlıklı geleceği için “olmazsa olmaz” olarak ele alınması, Devlet Planlama Teşkilatının da bunu öncelikli projeler kapsamına alması mutlaka gereklidir. Bu nedenle merkezî örgütlenme ve altyapının kurulması devletin öz kaynakları tarafından sağlanmalıdır.

Ancak, son yıllarda gelişen uluslararası yaklaşım, kültür sektörünün olabildiğince devlet yönetimine parasal bir yük getirmeden, kendi kendini finanse eder duruma gelmesini öngörmektedir. Bu nedenle, yatırımcı kişi, kurum ya da kuruluşların, yatırım yapacakları yöre ile ilgili kültür envanteri çıkartmak, yapılacak yatırım ile birlikte bu varlıkların bir bütünlük içinde planlanmasını sağlayacak projelendirme ve gerekli durumlarda da kültür varlıklarının taşınması, kurtarılması ile ilgili her türlü gideri karşılamaları ön koşul olarak kabul edilmiştir. Başka bir deyiş ile sistemin yürümesinin giderleri geniş bir tabana pay edilmiştir.

Kültür envanteri gibi, çağın ve sağlıklı sürdürülebilir kalkınmanın temeli olan bir çalışma için oluşturulacak gerçekçi projelerin, yurtdışı kuruluşlardan parasal destek sağlama olanağı geniş ölçüde vardır. Aynı şekilde, daha küçük ölçekli çalışmalar için yurtiçi sponsorlar da bulunabilir. Ancak, mutlaka bu tür katkılar ile bunların kullanımında mali mevzuatın azaltılması ve bürokratik engellerin ortadan kaldırılması gerekir.

 


Error: Cannot find thumbs folder used by FBoxBot